Nguyên liệu tăng nóng vì Trung Đông: Doanh nghiệp thích ứng ‘trạng thái mới’

Bước vào hạ tuần tháng 3/2026, thị trường nguyên liệu nhựa tại châu Á và Việt Nam ghi nhận những biến động mạnh mẽ, phản ánh tác động dây chuyền từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Không chỉ giá dầu leo thang, mà toàn bộ chuỗi cung ứng nhựa đều chịu ảnh hưởng, buộc doanh nghiệp (DN) ngành nhựa ở trong nước phải điều chỉnh chiến lược.

Nguyên liệu đội giá, doanh nghiệp vất vả

Cụ thể, hạt nhựa PET đang bước vào giai đoạn tăng giá rõ rệt, khi nhu cầu chuẩn bị cho mùa cao điểm tăng cao. Nhiều DN ngành nhựa cho biết người mua hiện buộc phải nhập hàng với giá cao hơn do lo ngại thiếu nguồn cung trong thời gian tới. Phía người bán cũng nhanh chóng điều chỉnh giá, khiến thị trường nghiêng về phía cung.

Trong khi đó, hạt nhựa PP diễn biến giằng co. Người bán đã nâng giá chào, nhưng người mua vẫn thận trọng, chưa vội nhập hàng, cho thấy xu hướng tăng chưa hoàn toàn chắc chắn. 

Đáng chú ý nhất là thị trường hạt nhựa ABS trong nước, khi giá chào nhập khẩu từ Đài Loan tăng hơn 900 USD/tấn chỉ trong vòng hai tuần – mức tăng được đánh giá là rất nhanh và bất thường. Ở châu Á, giá PE cũng tăng do nguồn cung thắt chặt, dù nhu cầu chưa bùng nổ, khiến chi phí đầu vào của các nhà máy tăng thêm khoảng 60 USD/tấn.

Trong một cuộc thảo luận mới đây tại Tp.HCM về tình hình nguyên liệu nhựa trước bối cảnh chiến sự tại Trung Đông, ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA), nhận định: “Với ngành nhựa, tác động không chỉ dừng lại ở biến động giá dầu, mà còn lan rộng sang toàn bộ chuỗi cung ứng nguyên liệu, thời gian giao hàng, cước vận chuyển, khả năng đáp ứng hợp đồng và ổn định sản xuất trong thời gian tới.”

Ông nhấn mạnh thêm: “Điều đó có nghĩa là DN ngành nhựa hiện không chỉ đứng trước một biến động về giá, mà đang phải ứng xử với một trạng thái thị trường mới, nơi mọi tính toán cũ về tiến độ, chi phí và mức độ ổn định đều có thể bị thử thách lại.”

Theo các chuyên gia, căng thẳng Trung Đông không phải nguyên nhân duy nhất. Trước khi xung đột leo thang, thị trường nguyên liệu nhựa toàn cầu đã bước vào giai đoạn tái cân bằng cung – cầu sau thời gian dài dư cung. Nhiều nhà máy hóa dầu trên thế giới buộc phải thu hẹp công suất, tái cơ cấu hoặc đóng cửa do áp lực thua lỗ kéo dài.

Trong khi đó, nhu cầu nhựa toàn cầu vẫn duy trì xu hướng tăng, khiến nguồn cung trở nên “mỏng” hơn và thị trường nhạy cảm với các cú sốc bên ngoài. Do vậy, những gì đang diễn ra tại Trung Đông chỉ là yếu tố thúc đẩy quá trình điều chỉnh diễn ra nhanh hơn. Một khi quá trình tái cân bằng đã bắt đầu, khả năng quay trở lại mặt bằng giá thấp như trước đây được đánh giá khó xảy ra trong ngắn hạn.

Không chỉ ngành nhựa, nhiều lĩnh vực sản xuất khác tại Việt Nam cũng chịu áp lực gia tăng từ chi phí nguyên liệu. Trong ngành dệt may, trước khi chiến sự xảy ra, thị trường sợi và đơn hàng thuận lợi. Tuy nhiên, hiện tại, trước chiến sự ở Trung Đông, giá nguyên liệu như xơ polyester và bông bắt đầu leo thang theo giá dầu.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), đã than phiền rằng áp lực chi phí đang gia tăng rõ rệt. Giá một số loại sợi tổng hợp đã tăng khoảng 5–7%, thậm chí có loại tăng tới 10%. Điều này khiến chi phí sản xuất tăng lên, trong khi khả năng điều chỉnh giá bán không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Tái cấu trúc nguồn cung để giảm rủi ro

Ts. Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), lưu ý: “Giá dầu tăng đang kéo theo giá nguyên liệu hóa dầu, đặc biệt là xơ polyester. Trong bối cảnh nhu cầu sợi toàn cầu còn yếu, các đơn vị cần kiểm soát chặt tồn kho, cân đối sản xuất theo tín hiệu thị trường, tránh rủi ro biên lợi nhuận bị co hẹp.”

Theo ông Trường, thực tế thì giá của các loại nguyên liệu lên hay xuống phụ thuộc vào thời gian của chiến sự. Nếu chiến sự kết thúc nhanh, mức độ ảnh hưởng sẽ không lớn. Nếu chiến sự kéo dài như những dự báo trước đây của chúng ta về xung đột ở Nga và Ukraine, đến nay đã là hơn 4 năm, thì sẽ có ảnh hưởng tiêu cực dài hơn.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, tác động còn rõ rệt hơn. Ông Ilinca Anghelescu, Giám đốc Toàn cầu, Tiếp thị & Truyền thông của Công ty EW Nutrition, cho biết xung đột Trung Đông đã gây tắc nghẽn nguồn cung nguyên liệu thức ăn chăn nuôi.

“Giá năng lượng tăng đã kéo theo chi phí sản xuất các phụ gia dinh dưỡng quan trọng như vitamin và axit amin tăng từ 20–40%. Chi phí vận chuyển container cũng tăng thêm khoảng 1.500–2.100 USD/container so với trước khi xảy ra xung đột.”, ông Ilinca Anghelescu nói.

Ngoài ra, để đảm bảo nguồn cung, nhiều DN sản xuất thức ăn chăn nuôi phải tăng dự trữ nguyên liệu, khiến chi phí lưu kho tăng thêm 25–40%. Ông Anghelescu nhấn mạnh ba kênh tác động chính: gián đoạn vận tải biển, chi phí năng lượng tăng cao và sự phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu.

Trước biến động lớn từ Trung Đông làm tăng giá nguyên liệu đầu vào, đòi hỏi các nhà sản xuất của Việt Nam phải triển khai nhiều biện pháp để giảm thiểu rủi ro.

Như ở ngành nhựa, ông Phạm Quốc Long, Phó tổng giám đốc CTCP Gemadept, Chủ tịch Hiệp hội đại lý, môi giới và dịch vụ hàng hải Việt Nam (Visaba), có lời khuyên là nên tính toán lại chiến lược tồn kho và năng lực dự trữ nguyên liệu. Đồng thời, việc phối hợp với đối tác logistics và tăng cường liên kết nội bộ ngành là yếu tố then chốt.

Ở góc độ phát triển bền vững, bà Chu Thị Kim Thanh, Phó Giám đốc Điều hành PRO Việt Nam, nhận định: Khi giá nhựa nguyên sinh tăng và nguồn cung kém ổn định, vai trò của nguyên liệu tái chế sẽ được nhìn nhận lại. Đây có thể là bước ngoặt giúp ngành tái chế phát triển mạnh hơn trong thời gian tới.

Với ngành dệt may, chiến lược được giới chuyên gia khuyến nghị đến các DN là kiểm soát chặt tồn kho, điều chỉnh sản xuất linh hoạt theo nhu cầu thị trường, đồng thời theo dõi sát diễn biến giá nguyên liệu.

Về ngành thức ăn chăn nuôi, theo ông Ilinca Anghelescu, các DN cần tăng mức dự trữ nguyên liệu lên 90–120 ngày đối với các sản phẩm quan trọng trong ngắn hạn. Về trung hạn, đa dạng hóa nguồn cung được xem là giải pháp cần thiết. Còn về dài hạn, việc xây dựng chuỗi cung ứng ổn định thông qua hợp tác với các đối tác uy tín là hướng đi bền vững.

Tổng hợp các yếu tố hiện tại cho thấy thị trường nguyên liệu đang chuyển sang trạng thái mới: biến động cao hơn, rủi ro lớn hơn, và mặt bằng giá có xu hướng duy trì ở mức cao hơn so với trước đây.

Các nhà sản xuất trong nước không chỉ cần thích ứng với biến động ngắn hạn, mà còn phải tái cấu trúc chiến lược dài hạn, từ quản trị tồn kho, đa dạng hóa nguồn cung đến tăng cường liên kết ngành và đầu tư vào các giải pháp bền vững. 

Những nhà sản xuất chủ động thay đổi sẽ tận dụng được giai đoạn chuyển dịch này, trong khi những DN nào chậm thích nghi có thể đối mặt với áp lực lớn về chi phí và biên lợi nhuận.

                                                                                          Thế Vinh (VNBUSINESS)